• دشتستان

شهرستان دشتستان در استان بوشهر است. مرکز این شهرستان شهر برازجان است.

شهرستان دشتستان از نظر جمعیت و مساحت بزرگ‌ترین شهرستان استان بوشهر می‌باشد. حدود ۳۱۰٬۰۰۰ نفر جمعیت را داراست و وسعت آن ۳۷۱٫۶ کیلومتر مربع است.

این شهرستان از ۶بخش و ۱۲دهستان دارای ۸ شهر و ۱۹۲ روستا تشکیل شده‌است.

بخش مرکزی شهرستان دشتستان
   -
دهستان حومه
   -
دهستان دالکی
   -
دهستان زیارت

شهرها: برازجان و دالکی

   -
بخش آب پخش
       -
دهستان درواهی
       -
دهستان دشتی اسماعیل‌خانی

شهرها: آب پخش.

   -
بخش سعدآباد
       -
دهستان زیرراه
       -
دهستان وحدتیه

شهرها: سعدآباد و وحدتیه

   -
بخش شبانکاره
       -
دهستان شبانکاره

شهرها: شبانکاره.

   -
بخش ارم
       -
دهستان ارم
       -
دهستان دهرود

شهرها: تنگ ارم

   -
بخش بوشکان
       -
دهستان بوشکان
       -
دهستان پشتکوه

شهرها: کلمه.

شهرستان دشتستان نه فقط از جهات اقتصادی تجاری صنعتی،حمل و نقل،کشاورزی ،سیاسی و نظامی و نیز منابع طبیعی قابل توجه بوده و از اهمیت ویژه ای برخوردار است بلکه از نقطه نظر تاریخی ،تمدنی و نیز باستان شناختی بسیار اهمیت داشته و قابل بررسی می باشد.

دشتستان یعنی نام و عنوان عمومی این منطقه ،خود به تنهایی بیانگر تاریخی کهن و تمدنی معتبر و با سابقه است. عنوان و واژه دشتستان که از حدود قرن هشتم هجری (پانزدهم میلاد)[ وارد منابع تاریخی و جغرافیایی ایران شده ،یکی از اسامی جدید این منطقه است در حالی که پیش از آن اسامی و عناوین دیگری بر این منطقه اطلاق می شده است.« ایراهستان» نام و عنوان عمومی این ناحیه در دوران ایران باستان بوده که به معنای «سرزمین ساحلی» می باشد.در دوران پادشاهی ساسانیان(قرن سوم تا هفتم میلادی) این منطقه جزء ناحیه یا استان «اردشیر خوره» بوده است.در همین دوره نام فرعی این منطقه «دشتگان» بوده که بعدها در منابع تاریخی و جغرافیایی مسلمانان معرب آن یعنی «دستقان» به کار رفته است و همان گونه که پیشتر اشاره شد از حدود قرن هشتم هجری عنوان دشتستان و بعضاً « گرمسیرات » به این منطقه اطلاق گردیده است . شهر برازجان که پس از بندر بوشهر ، بزرگترین و معتبرترین مرکز شهری استان به شمار می رود ، مرکز این منطقه بوده و از سابقه تاریخی و تمدنی کهنی برخوردار است که ریشه آن به دوران پیش از تاریخ ( Pre-Historic )نیز می رسد . نام و عنوان این شهر نیز خود نشانه دیگری از قدمت و تاریخ کهن این مرکز شهری محسوب می شود . درباره معنا و مفهوم نام این شهر یعنی «برازجان» نظرات گوناگونی ارائه شده است . برخی نظرات ، برازجان را یک واژه و اصطلاح متعلق به پهلوی ساسانی دانسته و آن را به معنای مکان بزرگان و یا بلندمرتبگان قلمداد کرده اند . این دسته بر این نظر هستند که ، براز = Boraz در زبان پهلوی ساسانی به معنای بلند و رفیع می باشد و چون این واژه با پسوند جان که معرب {گان} می باشد ، ترکیب یافته ، معنای مکان بزرگان را پیدا نموده است زیرا پسوند جان اسم مکان است . برخی دیگر نیز ، برازجان را به معنای محلی نور و روشنایی دانسته اند . آن ها بر این باورند که پسوند «جان » که اسم مکان است با براز ترکیب یافته و اسم برازجان را به وجود آورده است و البته در این نظر ، براز = Boraz به معنای نور و روشنایی به کار رفته است . بدون تردید ، برازجان یک نام و عنوان کهن و تاریخی است که ریشه در دوران قبل از اسلام ایران داشته و برگرفته از زبان پهلوی ساسانی می باشد و به تنهایی نشان دهنده تاریخ تمدن کهن این منطقه به شمارمی رود.

در این شهر، نشانه های متعددی از تاریخ کهن و باستانی به چشم می خورد . آثار باستانی متعلق به دوران هخامنشیان که از قرن ششم تا چهارم قبل از میلاد مسیح بر ایران و بخش اعظمی از خاورمیانه حکمرانی داشته اند ، در کاوش های باستان شناختی در دهه های اخیر در این شهر به دست آمده که نشان از توجه پادشاهان و حاکمان هخامنشی به این منطقه دارد . کاخ متعلق به کورش کبیر بنیان گذار هخامنشیان در کنار آثار باستانی دیگر از این دوره ، جایگاه و اهمیت این ناحیه را در دوران پادشاهی هخامنشیان نشان میدهد . در دوران ساسانی نیز این منطقه از جمله نواحی مهم و مورد توجه به شمار می رفت . آثار باقی مانده از دوران ساسانی در این منطقه ، بیانگر اهمیت و جایگاه تجاری سیاسی و نیز رشد و تکامل شهر نشینی در این ناحیه به شمار می رود . شهر توز یا (توج ) که امروزه آثار و بقایای آن در شهرستان دشتستان (حد فاصل بخش سعد آباد و شبانکاره) قرار دارد ، یکی از مراکز شهری صنعتی و تجاری مهم ایران و مناطق ساحلی خلیج فارس در دوران ساسانیان و قرون نخستین اسلامی بوده که حتی تا دوران حکومت آل بویه (دیلمیان) نیز حیات و فعالیت خود را حفظ نموده است . بر اساس گزارشهای مورخین و جغرافی دانان مسلمان ، شهر توز منسوب است به اردشیر بابکان ( اوایل قرن سوم میلادی ) بنیانگذار دولت ساسانی .

پارچه گلدوزی شده این شهر که به پارچه توزی مشهور بود از جمله محصولات هنری و صنعتی این شهر به شمار می رفت و از شهرت خاصی برخوردار بود به طوری که در شاهنامه فردوسی هم مورد اشاره قرار گرفته و نیز در خلال جنگ های صلیبی از جهان اسلام به اروپا انتقال یافته و مورد استقبال علافه مندان اروپایی قرار گرفته است . از سکه های ضرب شده در این شهر نیز سکه های متعلق به دوره آل بویه یا دیلمیان در دست می باشد . در شهر برازجان و اطراف آن علاوه بر آثار برجای مانده از دوران باستان و قرون میانه تاریخ ایران ، آثار و ابنیه بر جای مانده از قرون اخیر و تاریخ معاصر ایران نیز وجود دارد . و از نقطه نظر تاریخی و معماری از ارزش و اهمیت خاصی برخوردار است . در دوران معاصر و جدید نیز منطقه دشتستان و به ویژه شهر برازجان و مناطقی همچون سعد آباد و شبانکاره نقش بسیار فعال و حساسی در تحولات تاریخی جنوب کشور ایفا نموده است . جایگاه دشتستان و به ویژه شهر برازجان به عنوان مرکز مبارزات ضد استعماری مردم جنوب کشور در خلال جنگ جهانی اول ( 1917- 1914 م )[ و مقاومت مردم این منطقه در برابر حملات و هجوم های ارتش اشغالگر انگلستان از جمله نقاط برجسته تاریخ این منطقه در دوران معاصر به شمار می رود . ظهور افراد مبارز و وطن دوستی همچون غضنفرالسلطنه برازجانی به همراه ظهور افراد دانشمند و تحصیل کرده که پیشتاز فرهنگ جدید و آموزش و پرورش نوین در جنوب ایران شده و مدرسه سعادت بوشهر را اداره کردند ، از جمله نشانه های حیات و کوشش مردم این منطقه و جایگاه برجسته آن ها در تاریخ جنوب ایران و بلکه تاریخ ایران به شمار می رود . از سوی دیگر دشتستان در تاریخ ادبیات ایران نیز از جایگاه خاصی برخوردار است و سبک و شعر مشهور به فایز دشتستانی حاکی از غنای فرهنگی ادبی این ناحیه کهن و تاریخی می باشد .