جم

تاریخچه شهر جم

شهرستان جم با مساحتی حدود هزار و هشت کیلومتر مربع  و جمعیتی بالغ بر هفتاد هزار نفر به عنوان نهمین شهرستان استان بوشهر در 270کیلومتری جنوب شرقی  مرکز استان قرار دارد.


این منطقه با قرارگیری در ارتفاع 700 متری از سطح دریا و در نزدیکی خلیج فارس، آب و هوای مطلوبی جهت پرورش گیاهان و درختان فراهم آورده است.

اختلاف دمای هوا با کنار ساحل خلیج فارس که در برخی از روزهای سال تا 10 درجه سانتیگراد میرسد و همچنین رطوبت ملایم آن، این منطقه را به یکی از خوش آب و هواترین مناطق جنوب ایران تبدیل نموده است .

جم از مناطق کوهستانی و خوش آب وهوای استان بوشهر است. بخش ریز که از توابع این شهرستان است دارای هوایی خوب و طبیعت و باغ ها و مزارع دیدنی است.

یکی از شگفتی‌های منطقهٔ جم تنوع بی‌نظیر محصولات کشاورزی آن است. بخش وسیعی از زمین‌های کشاورزی اطراف جم زیر کشت درختان خرما، مرکبات و زیتون قرار دارد. پرتقال، نارنگی و لیمو و خرمای جم بسیار معروف و محبوب است.


منطقهٔ جم دارای خرمای مخصوصی است که به"خرمای خاصه"معروف است. خرمای خاصه کوچک‌تر از دیگر نمونه‌های خرما و بسیار لذیذ است. صیفی‌جات جم نیز با کیفیت مطلوب از دیگر محصولات این ناحیه محسوب می شود.

از نظر وسعت بخش ریز از بخش جم بزرگ‌تر است اما از لحاظ جمعیت و تراکم جمعیتی بخش جم جمعیت بیشتری را در خود جای داده‌ است. همچنین روستاهای" بهارستان "و" بهرباغ "که هر دو از بزرگ‌ترین روستاهای استان بوشهرهستند نیز در این شهرستان قرار دارند. هم اکنون با توجه به سکونت خانواده‌های کارکنان بخش‌های مختلف صنعتی شاغل در عسلویه، جمعیت این شهر به شکل چشم گیری در حال افزایش است. بیش تر مردم آن را با نام جم و ریز می شناسند. چرا که قبل از شهرستان شدن سالها نام این منطقه جم و ریز بوده است.

وجود صنایع مرتبط با نفت و گاز و پتروشیمی در این منطقه جم را به یک شهرستان مهاجر پذیر تبدیل کرده است که نتیجه آن ورود فرهنگ‌های گوناگون به این منطقه است.شهرستان جم طی سالهای اخیر رشد چشمگیری در زمینه اقتصادی و سرمایه گذاری را به خود دیده است.

با وجود اینکه جم در ناحیه‌ای میان شهرستان‌های سنی نشین جنوب استان فارس و جنوب بوشهر واقع شده‌است ولی مردم بومی این شهرستان، عمدتاً شیعه هستند. که البته در سالهای اخیر به دلیل حضور کارکنان شرکتهای تابعه صنایع نفت و گاز شاهد حضور اقلیتهای مذهبی دیگر نیز در این شهرستان هستیم.                                                 

 

میراث انسانی

گذشته هر تمدن را میتوان از لابلای متون و سطور بر جای مانده از اسلاف  بازیابی کرد.  شناسنامه هر تمدن بزرگانی هستند که برای باروری فرهنگ،تاریخ و ادب آن  همت وافر داشته اند،در واقع رشد و تعالی تمدنهای انسانی در گرو حضور ادیبان و بزرگانی ست که بار شناساندن فرهنگ جغرافیای خود را بر دوش دارند.

جغرافیای جم از دیر باز مهد پرورش نیک مردانی بوده است که هر کدام سهمی شگرف در رشد فرهنگ و ادب این دیار داشته اند. بزرگانی که هر کدام در حوزه فعالیت خود به واقع شایسته عنوان استادی هستند.

علما و شعرایی چون فاضل جمی، محمد علی خان پریشان جمی، ملا محمد تقی جم، زکی جمی، یغمای جمی، علی رفیعی، حسین یوسفی، عبدالحسین علی بابایی، نوروز فتحی، حاج شیخ اسدالله قائد یوسفی، حاج شیخ محمد شفیع محسنی جمی، زائر ابوالحسن جمی، حاج شیخ محمد تقی معروف به حاج آقا، حاج حسین خان جمی، شیخ حسن صافی، علی اکبرخان جمی، حاج شیخ محمد  تقی راستین و....

 

محمد علی خان پریشان

در حدود سالهای 1230 تا 1240 ه.ق در ولایت جم و در خانه ملا علی میرزا فرزندی قدم به عرصه گیتی گذاشت که نامش را محمد علی نهادند.

ایشان در سال 1268 ه.ق و پس از کشته شدن برادر خود به کدخدایی جم منصوب می شود ؛ایشان پس از رسیدن به کدخدایی به رتق و فتق امور منطقه جم می پردازد.

از خدماتی که ایشان برای این سامان داشته اند میتوان به احیا فاریاب ها و همچنین قنوات موجود در سطح منطقه اشاره کرد.

ایشان همچنان فعالیتهای خیریه ای هم داشته اند که از آنجمله میتوان به ساخت حمام عمومی که ساختمان آن هنوز در جم پابرجاست و همچنین مهمان خانه اشاره کرد ؛در مورد ساخت حمام نقل شده است که  ساختمان آن در سال 1292 ه.ق به اتمام رسیده است.

از دیگر خدمات محمد علی خان برای این سامان راه اندازی مراسم تعزیه سید و سالار شهیدان در حدود 150 سال قبلدر شهر جم می باشد همچنین آن بزرگوار خانه شخصی خود را نیز وقف اقامه عزای سالار شهیدان نمودند.

ایشان در دهه دوم شعبان المعظم سال1299 ه.ق در شیراز رخ در نقاب خاک کشیدند ؛ پیکر ایشان در قبرستان وادی السلام نجف به خاک سپرده شده است.

 

فاضل جمی

میرزا محمد حسین ملقب به فاضل جمی در سوم ربیع الاول سال 1256 ه.ق مصادف با 1215 ه.ش در زمان سلطنت محمد شاه قاجار در ولایت جم به دنیا آمد.درباره نسب ایشان آنچه از متون میتوان به دست آورد اینست که ایشان ازخاندان زند می باشند.

ایشان در ولایت جم به مکتب خانه میرود و به فراگیری قرآن و کتابهای تعلیمی آن زمان همچون بوستان سعدی ،نصاب الصبیان ابو نصر فرهی و.. می پردازد.

در دوران تحصیل در مکتب خانه مورد توجه محمد علی خان قرار میگیرد؛ خان به وی پیشنهاد عزیمت به شیراز برای تحصیل علوم دینی را ارایه میدهد که مورد موافقت محمد حسین نوجوان قرار میگیرد.

وی پس از سالها و بعد از کسب فیض از محضر علمای دوران خود به دعوت محمد علی خان به جم بازمیگردد و مورد تفقد خان و مردم دیار خود قرار میگیرد.

کتابهای جام جم، حزن التواریخ، منشات و تحفه الخوانین حاصل سالهای حضور ایشان در دیار جم می باشد . و بالاخره در ماه شوال  1319 ه.ق مصادف با 1278 ه.ش و در سن 63 سالگی دیده از جهان فانی فرو بست.

 

عبدالله کامران

مرحوم عبدالله کامران جمی در حدود یکصد و پانزده سال قبل و در عهد پادشاهی مظفر الدین شاه قاجار در جم به دنیا آمدند.

در سال 1314 با جدیت و همت مرحوم کامران اولین مدرسه به سبک جدید در منطقه جم افتتاح شد.این مدرسه شش کلاسه که ساختمان آن نیز به همت مرحوم کامران و در زمین اهدایی ایشان بنا گردید.

از دیگر خدمات مرحوم کامران تلاش ایشان در جهت استقرار ادارات پست و بهداری با همراهی مرحوم حاج علی صداقت در منطقه جم می باشد.

از دیگر فعالیت های مرحوم کامران انتصاب ایشان به سمت بخشداری کنگان در حدود سال 1314 می باشد. بالاخره ستاره عمر این نیک مرد جمی که به حق ایشان را باید امیر کبیر جم نامید، در سال 1322 ه.ش رو به افول نهاد.

                                                                                                              

حجه الاسلام ملا حسین شهابی حضرت

حجه الاسلام ملا حسین شهابی متخلص به شهابی در چهاردهم رجب المرجب 1309ه.ق مصادف با 1268 ه.ش در روستای دژگاه به دنبا آمد.

در اوان کودکی وی به همراه خانواده به جم نقل مکان کردند،وی در این شهر به یادگیری شرعیات و علوم مختلف نزد چندی از ملاهای این شهر پرداخت.

ایشان در سال 1351 ه.ق مصادف با 1310 ه.ش بنا به دعوت شخصی به نام کربلایی احمد به روستای دره بان نقلمکان کردند، ایشان در آن سامان به قضاوت بین مردم و رفع مشکلات آنها پرداختند.

مرحوم صافی همچنین شاعری توانا بود و سروده هایی در قالب دو بیتی،غزل و رباعی از ایشان بر جای مانده است.

ایشان در روز پنجشنبه هجدهم محرم الحرام سال 1361ه.ق مصادف با 1320 ه.ش در روستای دره بان دیده از جهان فرو بست و در قبرستان صفای آن روستا به خاک سپرده شد.


آیت الله محمد شفیع محسنی جمی  حضرت

آیت الله محمد شفیع محسنی جمی به سال 1294 ه.ق مصادف با 1253 ه.ش در روستای بهرباغ جم دیده به جهان گشودند .

ایشان تحصیلات مکتبی را در دیار خود آغاز کردند و برای ادامه تحصیل عازم نجف اشرف و کسب فیض از محضر اساتید حوزه علمیه نجف پرداختند.

ایشان در طول عمر پر برکت خود اتار خیر و ماندگار فراوانی از خود بر جای نهاده است که از آن جمله میتوان به احداث مسجد حاج شیخ در محله ولایت،احداث مقبره ی فاضل جمی،احداث مسجد امام حسن مجتبی(ع) در بهرباغ و... اشاره کرد.

بالاخره این انسان وارسته در تاریخ هجدهم دی ماه سال 1364 در کویت چشم از جهان فرو بست و دوستدارانش پیکر ایشان را در قبرستان وادی السلام نجف به خاک سپردند.

 

حضرت آیت الله حاج شیخ اسدالله مظفری

عالم کامل و مجتهد مسلم شادروان ایت الله حاج شیخ اسدالله مظفری در سال 1335ه.ش در ولایت جم دیده به جهان گشودند.وی سالها از محضر اساتید مسلم دوران خود در عراق کسب فیض و دانش کردند و پس از قریب سه دهه تلاش و مجاهدت علمی مفتخر به اخذ تصدیق اجتهاد شده و پس از آن به زادگاه خود بازگشته و به نشر علوم دینی و احکام الهی همت گماردند.

از جمله شاگردان این بزرگوار میتوان از آیت الله محسنی جمی نام برد که خود از منشا اثرات فراوانی  بوده است.

این عالم ربانی در سال 1337ه.ق و در سن 63سالگی در مشهد مقدس دار فانی را وداع گفتند.

                                                                                                             

حسین یوسفی

حسین یوسفی در سال 1290 ه.ش در جم به دنیا آمد. ایشان سواد خواندن و نوشتن را در مکتب خانه های جم فرا گرفتند.

ایشان اولین فردی جمی هستند که به جمع آوری تاریخ شفاهی جم پرداختند.استاد یوسفی همچنین طبع شعری بسیار خوبی نیز داشتند و اشعاری از ایشان به جای مانده است.

این بزرگ مرد جمی در تاریخ بیست و یکم مرداد ماه سال یکهزار و سیصد و شصت و هفت، دار فانی را وداع گفتند.

 

میراث طبیعی                                                                                       

میراث طبیعی در برگیرنده تمامی پدیده‌های طبیعی دارای جایگاه یا نقش فرهنگی میباشد، از گذشته‌های دور در آغاز پیدایش اندیشه بشری تا به امروز در مواردی این پدیده‌ها نقش خویش را همچنان حفظ کرده‌اند و گاهی تنها در اسطوره‌ها و باورهای کهن باقی مانده‌اند. نکته شایان توجه در این خصوص آنست که در گذر زمان همسو با تکامل و تعامل اندیشه‌ها و باورها، نگرش آدمی به این پدیده‌ها نیز دستخوش تغییر گردیده است. این نقش و جایگاه زمانی در شکل تقدس در باورها و اعتقادات آدمی شکل گرفته و گاه به جهت اهمیتی است که در معیشت زندگی روزمره انسان داشته و دارد.

از نگاهی دیگر پدیده‌های طبیعی دارای نقشی اثرگذار یا هر گونه عملکرد و تعامل در پیدایش و یا تداوم حیات انسانی یا تمدن‌های بشری هستند و از این لحاظ آنها میراث طبیعی محسوب می‌شوند. کنش و واکنش‌ها و تعامل‌های بین آدمی و زیست بومش در طی قرون و اعصار متمادی شکل‌گیری مجموعه‌ای از دانسته‌ها را موجب گردیده که انتقال و انباشت آنها در گذر نسل‌ها دانشی را گرد آورده که همان فناوری است.

 

قرچناق وباغ دوگلی

این منطقه در هفت کیلومتری مرکز شهر جم و در مجاورت روستای پلنگی قرار د ارد .مسیر دسترسی به این منطقه بکر و زیبا، شهرک پتروشیمی (پردیس) می باشد.

                                                                                                   

کوه پدری

کوه پدری به عنوان نماد شهر جم در مسیر بزرگراه سیراف به جم قرار دارد.این کوه چون دژی مستحکم بر بلندای شهر جم قرار دارد.

پدری یادگار دوران باستان میباشد و آثار باستانی  موجود در دامنه و ارتفاعات این قله سند محکمی بر گذشته درخشان این دیار است.

 

روستای تاریخی غربه

روستای غربه در دامنه کوه پدری قرار دارد.این روستا که سالها پیش موطن بسیاری از بزرگان جم بوده است در حال حاضر جمعیت فراوانی را در خود ندارد.

این روستا در فصل بارندگی طبیعت بسیار زیبایی دارد که میزبان خیل عظیمی از گردشگران و کوهنوردانی ست که این منطقه را برای تفرج انتخاب نموده اند.


تپه چگاسه

تپه چگاسه که در ورودی شهر جم از سمت بزرگراه سیراف قرار دارد، به عنوان بام جم خوانده میشود.این تپه که در سالهای اخیر به همت شهرداری جم زیرساختهای مناسبی را در خود جای داده است به عنوان مکان تفریحی مورد استفاده شهروندان و همچنین مهمانانی از اقصی نقاط استان و استانهای همجوار قرار میگیرد.

نکته جالب در مورد این تپه این است که از بالای این تپه منظره کل شهر جم قابل رویت است،که به خصوص در شب جلوه خاصی دارد.


امامزاده جعفر (ع)

پیر بیراهه (امام زاده جعفر) در حدود 4 کیلومتری شرق روستای آبگرمک در مسیر جم به سمت ریز بعد از روستای موردی واقع شده که به علت صعب العبور بودن در ایام گذشته به این اسم خوانده شده است.

طبیعت زیبای این منطقه  در فصل بهار و به خصوص ایام تعطیل پذیرای مسافران و مجاورانی ست که از اقصی نقاط شهرستان و حتی شهرستانهای همجوار برای زیارت و تفرج ؛این مکان را انتخاب می کنند.

از بالای کوه روبروی امامزاده  از میان دره ای تنگ چشمه ای  زیبا به سمت پایین جاری می شود.

 

باغات ماءالورد

از مسیر شهر جم به سمت پالایشگاه ،در حدود 1 کیلومتر بعد از روستای کوری حیاتی به رودخانه بزرگ جم می رسید که در این نقطه آن را به نام *دره دهریز* میشناسند .

جاده خاکی را که به سمت کوه ادامه دهیم به این منطقه می رسیم.

 

تنگه حنا

بعد از اینکه حدود 10 متری از میدان جلوی درب ورودی پالایشگاه گاز فجر جم به سمت ریز رد شدی سمت چپ جاده خاکی وجود داره که اگر مستقیم پیش بری با مسیر خط لوله گاز از یک سینه کش بالا رفته و از وسط وارد دره تنگ حنا خواهی شد.

ولی اگر بعد از ورود به خاکی دوباره به سمت چپ حرکت کنید با یک جاده خاکی در امتداد فنس پالایشگاه رفته و بعد از یک کیلومتر وارد رودخانه اصلی جم شده که بعد از 1 کیلومتر در سمت راست دره ای زیبا وسر سبز نمایان می گردد.

از دیگر جاذبه های طبیعی شهرستان جم میتوان به جنگل های گلوبردکان در ریزو همچنین باغات وسیع مرکبات بخش ریز،باغات مرکبات و زیتون بخش جم و مناطق بسیار بکر دیگری اشاره کرد.